Ταξική Αλληλεγγύη στον Μεσοπόλεμο: Εργατική Βοήθεια

Ίδρυση

Τον Σεπτέμβρη του 1922, στο 4ο Συνέδριο της Κομιντέρν, υιοθετείται ψήφισμα της Ένωσης Παλαιών Μπολσεβίκων για τη δημιουργία μιας διεθνούς οργάνωσης που θα προσφέρει ηθική και υλική στήριξη στα θύματα της λευκής τρομοκρατίας. Έτσι τον Νοέμβρη του ίδιου χρόνου ιδρύεται η Διεθνής Οργάνωση για την Βοήθεια των Επαναστατών (ΜΟΠΡ το ακρωνύμιο στα ρώσικα). Στην πρώτη της ολομέλεια, τον Ιούνιο του 1923, η ΜΟΠΡ αποφασίζει την ίδρυση τμημάτων σε όλες τις χώρες. Ειδικά σε αυτές που πλήττονταν από την Λευκή Τρομοκρατία.

Η Εργατική Βοήθεια Ελλάδος (ΕΒΕ), ελληνικό τμήμα της ΜΟΠΡ ιδρύθηκε τον Δεκέμβρη του 1924. Βασικός της στόχος ήταν η με κάθε τρόπο ενίσχυση των φυλακισμένων και εξόριστων αγωνιστών καθώς και των οικογενειών τους. Το καταστατικό της ΕΒΕ προέβλεπε πως μέλη της μπορούσαν να γίνουν “εργάτες, αγρότες, υπάλληλοι, διανοούμενοι, με μια λέξη μεροκαματιάρηδες, βιοπαλαιστές και μικρομαγαζάτορες, ανεξάρτητα από τις πολιτικές και θρησκευτικές τους αντιλήψεις γιατί […] η ΕΒ είναι μια αυτόνομη και ανεξάρτητη οργάνωση”.

 

Δομή

Οι οργανωτικές δομές της ΕΒΕ ήταν οι Τοπικές Επιτροπές (ΤΕ) που ανήκαν σε Τμήματα. Τα Τμήματα ανήκαν σε Περιφερειακές Επιτροπές (ΠΕ). Αργότερα οι ΤΕ άρχισαν να ονομάζονται όμιλοι και αποτελούνταν από τουλάχιστον 5 μέλη. Οι ΤΕ συχνά δημιουργούσαν υποεπιτροπές, πχ μέλη της που ανήκαν σε κάποιο σωματείο. Κάθε μέλος έδινε μηνιαία συνδρομή 5 δραχμών και μια επιπλέον δραχμή τον χρόνο για την έκδοση ατομικού βιβλιαρίου. Ανώτερο όργανο ήταν η Κεντρική Επιτροπή. Από το 1928 εξέδιδε το περιοδικό Δελτίο της Εργατικής Βοήθειας. Όλες οι οργανώσεις της ΕΒΕ λειτουργούσαν με δημοκρατικό συγκεντρωτισμό. Εδώ βλέπουμε την επιρροή των κομμουνιστικών κομμάτων στο οργανωτικό της μοντέλο.

Τα μέλη των ΤΕ συνέρχονταν σε τακτικές και έκτακτες συνελεύσεις και εξέλεγαν δύο τριμελείς επιτροπές την Τοπική και την Εξελεγκτική. Η Τοπική αποτελούνταν από τον γραμματέα, τον ταμία και το τρίτο μέλος που επόπτευε την βοήθεια στα θύματα της λευκής τρομοκρατίας. Η Εξελεγκτική επιτροπή ήταν υπεύθυνη για την οικονομική διαχείριση. Τα 3/4 των εσόδων έπρεπε να αποστέλωνται στον κεντρικό ταμία και το 1/4 παρέμενε στις τοπικές επιτροπές για τις άμεσες ανάγκες. Το 1925 δόθηκε η δυνατότητα σε εργατικά σωματεία, συνεταιρισμούς, ομοσπονδίες ή την ΓΣΕΕ να γράφονται ως μέλη, με συνδρομή που οι ίδιες θα καθόριζαν.

 

Χρηματοδότηση

Βασική πηγή χρηματοδότησης της ΕΒΕ ήταν οι συνδρομές των μελών της, η διακίνηση ενσήμων/κουπονιών και η διοργάνωση εκδηλώσεων. Τέτοιες ήταν χοροεσπερίδες, θεατρικές παραστάσεις, εκδρομές κλπ. Συχνά συνοδεύονταν από ενημέρωση για την δράση και τους σκοπούς της ΕΒΕ. Επίσης διενεργούνταν έρανοι τοπικού και πανελλαδικού χαρακτήρα. Προς τα τέλη της δεκαετίας του 1920 κυρίως υιοθετείται το σύστημα των “συμβάσεων”, δηλαδή συμφωνιών με επαγγελματίες που απέδιδαν μέρη των εσόδων τους στην ΕΒΕ. Λίστες καταστημάτων δημοσιεύονται στον κομματικό τύπο με την σύσταση να τα προτιμούν όσοι θέλουν να ενισχύσουν την ΕΒΕ. Τέτοια ήταν καπνοπωλεία, εστιατόρια, κουρεία, φαρμακεία, ζαχαροπλαστεία, διάφορα εμπορικά καταστήματα, ένα εργοστάσιο τσιγάρων στην Καβάλα για μια περίοδο. Τέλος διενεργούσε έκτακτες λαχειοφόρους πχ το 1932 το “κόκκινο λαχείο”.

Σύμφωνα με τον Ριζοσπάστη το 1927 η ΕΒΕ διέθεσε “πιότερο από ενάμιση εκατομμύριο δραχμές για τους αγωνιστές της εργατικής τάξης”. Για τις οικογένειες των θυμάτων του Μάη του 1936 στην Θεσσαλονίκη συγκεντρώθηκαν μέσω πανελλαδικού εράνου και διατέθηκαν 320.000 δραχμές. Οργανωτικά διέθετε αρκετά περισσότερα μέλη από το ΚΚΕ που όλα τα μέλη του ήταν και ταυτόχρονα μέλη της ΕΒΕ. Στις αρχές του 1928 είχε 45 τμήματα με περίπου 4.500 μέλη ενώ το 1934 είχε 12.000 μέλη2.

 

Δράση

Η ΕΒΕ προσέφερε βοήθεια σε χρήματα, τρόφιμα, ρουχισμό και άλλα είδη στους εξόριστους και ενίσχυε τις οικογένειές τους όταν αυτές ήταν άπορες. Πλήρωνε το νοίκι της οικογένειας του εξόριστου, φρόντιζε για την επιβίωσή της, υπήρχαν περιπτώσεις που καλλιεργούσε τα χωράφια του. Φρόντιζε ώστε οι εξόριστοι και φυλακισμένοι να έχουν ιατρική περίθαλψη πληρώνοντας γιατρούς. Κάλυπτε τα δικαστικά τους έξοδα και τους παρείχε κομμουνιστές δικηγόρους. Το ίδιο έκανε για τους απεργούς και απολυμένους εργάτες μέλη της. Τους κάλυπτε τα δικαστικά έξοδα και τους παρείχε ιατρικές υπηρεσίες και φάρμακα με έκπτωση ή δωρεάν, τους έδινε οικονομικές ενισχύσεις.

Αντίστοιχες εκδηλώσεις αλληλεγγύης υπήρχαν για αγρότες που συμμετείχαν σε κινητοποιήσεις ή και για φοιτητές. Φρόντιζε να ενημερώνει όσους κινητοποιούνταν για τα δικαιώματά τους αλλά και για τις ενέργειες στις οποίες θα έπρεπε να προβούν προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κρατική τρομοκρατία. Εκτός από το κομμάτι της υλικής βοήθειας η ΚΕ της ΕΒΕ ήθελε να είναι και ένα κέντρο πληροφόρησης για τα κρούσματα της κρατικής τρομοκρατίας σε όλη την Ελλάδα. Στις 28 /4/1928 μοίρασε χρηματικά βοηθήματα σε 2000 σεισμοπαθείς της Κορίνθου. Το ίδιο έκανε και για άλλες περιπτώσεις θυμάτων φυσικών καταστροφών.

Με την ένταση της τρομοκρατίας και των διώξεων υιοθετήθηκε από το καλοκαίρι του 1929 και η μέθοδος του “πατρονάζ”. Δηλαδή όμιλοι της ΕΒΕ ή και μεμονωμένοι αγωνιστές αναλάμβαναν την στήριξη των εξορίστων ενός συγκεκριμένου νησιού ή της κολεκτίβας των κρατουμένων μιας φυλακής. Φυσικά υπήρχαν και αδυναμίες στην δράση της οργάνωσης που δεν μπορούσε πάντα να αντιμετωπίσει το σύνολο των αναγκών που υπήρχαν. Άλλωστε πολύ συχνές ήταν οι διώξεις στα μέλη της και οι επιθέσεις της αστυνομίας στις εκδηλώσεις της. Ειδικά μετά την ψήφιση του Ιδιώνυμου τον Ιούλιο του 1929.

Η ΕΒΕ στην δωδεκαετή δράση της θα πάρει πολιτικές πρωτοβουλίες για την υπεράσπιση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των λαϊκών στρωμάτων. Θα κάνει αρκετές καμπάνιες ζητώντας γενική αμνηστία. Θα διοργανώσει πανελλαδική και διεθνή καμπάνια για την κατάργηση του Καλπακίου και κινητοποιήσεις για την ακύρωση της λειτουργίας των τόπων εξορίας της εποχής και για την μη ψήφιση του Ιδιώνυμου.  Σε αυτά τα πλαίσια θα έρθει σε επαφή με διανοούμενους, νομικούς και κυβερνητικούς παράγοντες και θα απευθύνει πολλές εκκλήσεις για διεθνή βοήθεια. Επίσης πρωτοστάτησε για την χορήγηση πολιτικού ασύλου σε ξένους αγωνιστές που ειχαν συλληφθεί στην Ελλάδα.

 

Σύνθεση και πολιτικός προσανατολισμός

Αν και η ΕΒΕ ήταν ξεχωριστή οργάνωση από το ΚΚΕ η πολιτική της γραμμή ήταν πάντα αντίστοιχη με αυτή του κόμματος. Αρχικά ήταν οργανικά συνδεδεμένη με την ΓΣΕΕ όμως περνάει με την ενωτική ΓΣΕΕ το 1929. Επίσης το εύρος της απεύθυνσής και επιρροής της επηρεάζεται από την τριτοπεριοδική γραμμή του σοσιαλφασισμού και της άρνησης των πολιτικών συμμαχιών που υιοθέτησε το ΚΚΕ από το 1928 έως το 1934.

Εκείνη την περίοδο τα καλέσματά της μοιάζουν να απευθύνονται περισσότερο στο εσωτερικό της πράγμα που αλλάζει με την πολιτική στροφή του ΚΚΕ το 1934 και την υιοθέτηση των λαϊκών μετώπων. Πλέον τα καλέσματα της ΕΒΕ απευθύνονται συγκεκριμένα σε όλα τα δημοκρατικά κόμματα και στην πολιτική τους ηγεσία. Το 1935 συμμετέχει στην συγκρότηση του Αντιφασιστικού Δημοκρατικού Συνασπισμού και ενισχύει με κάθε τρόπο όλες τις αντιφασιστικές πρωτοβουλίες.

Μέλη της ΕΒΕ ήταν εκτός από τα μέλη του ΚΚΕ και οι αρχειομαρξιστές και υπόλοιποι τροτσκιστές (Σπάρτακος) έως και το 1934 που φτιάχνουν δική τους αντίστοιχη οργάνωση. Μάλιστα έλεγχαν και κάποιους ομίλους όπως αυτός των αρτεργατών όπου είχαν και την πλειοψηφία του αντίστοιχου σωματείου. Αν και στα έντυπα της εποχής (Ριζοσπάστης, Πάλη των Τάξεων, Δελτίο της Εργατικής Βοήθειας) υπάρχουν αρκετές αναφορές προστριβών σε γενικές γραμμές κατάφερναν να συνυπάρχουν στις οργανώσεις της ΕΒΕ, τους τόπους εξορίας και τις φυλακές.

Επίσης μέλη της ανήκαν και σε αστικά πολιτικά κόμματα ή ήταν προσωπικότητες του καλλιτεχνικού χώρου. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι στον ετήσιο χορό της ΕΒΕ το 1927 συμμετείχαν ο πρώην υπουργός Γεώργιος Δούζινας, η ζωγράφος Μ. Παπαϊωάννου, ο βαρύτονος της λυρικής Ι. Αγγελόπουλος. Ακόμα αρκετά στελέχη των Φιλελευθέρων όπως οι βουλευτές Πέτρος Ευριπαίος και Χρήστος Λαδάς.

 

Διάλυση

Οι διώξεις στην ΕΒΕ (συλλήψεις, απαγόρευση εράνων, διάλυση τμημάτων και εκδηλώσεων) είχαν εμφανιστεί από τους πρώτους μήνες της ίδρυσής της. Η δράση της απαγορεύεται με δικαστική απόφαση τον Φλεβάρη του 1930 βάσει του Ιδιώνυμου. Κατατίθεται έφεση στην απόφαση η οποία δεν εκδικάζεται ποτέ. Όλη αυτή την περίοδο η ΕΒΕ βρίσκεται σε καθεστώς “ημιπαρανομίας”. Παρόλα αυτά η δράση της συνεχίζεται αμείωτη έως την διάλυση της από την δικτατορία Μεταξά το 1936. Από ότι φαίνεται κατάφερε να δράσει παράνομα για ένα διάστημα. Φυσική της συνέχεια αποτελεί η Εθνική Αλληλεγγύη που δραστηριοποιήθηκε την περίοδο της Κατοχής.

 

Παραπομπές:

1.  “Εργατική Βοήθεια” και “Κοινωνική Αλληλεγγύη” Δύο παραδείγματα ταξικής αλληλέγγυας δράσης στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου, Κώστας Ευθυμίου, Οι εκδόσεις των συναδέλφων, Αθήνα 2014 

2. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ 1918-1939, Α2 Τόμος, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2018, σελ. 251-253, 1.32. Η ίδρυση και η δράση της Εργατικής Βοήθειας Ελλάδας (ΕΒΕ)

Η εικόνα στον τίτλο είναι από γερμανική αφίσα για το διεθνές συνέδριο της ΜΟΠΡ (IRH) στην Μόσχα τον Νοέμβρη του 1932.

ergatiki_antipoliteusi

H Εργατική Αντιπολίτευση δρα, αγωνίζεται, μαθαίνει και ελπίζει στους σεισμούς που μέλλονται να έρθουν.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nineteen − 3 =

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.