Ταξική Αλληλεγγύη στον Μεσοπόλεμο: Κοινωνική Αλληλεγγύη

Ίδρυση

Το 1921 με κάλεσμα του Λένιν ιδρύεται η Διεθνής Εργατική Αλληλεγγύης (ΔΕΑ). Σκοπός ήταν η διεθνής κινητοποίηση ώστε να βοηθηθεί η ΕΣΣΔ στην αντιμετώπιση του λιμού του 1921. Με την σταθεροποίηση της κατάστασης στην ΕΣΣΔ η ΔΕΑ αρχίζει να λαμβάνει πρωτοβουλίες υλικής και οικονομικής βοήθειας σε εργαζόμενους διάφορων χωρών. Αυτό αφορούσε περιπτώσεις απεργιών αλλά και φυσικών καταστροφών και κοινωνικών συγκρούσεων. Το 1926 συνδράμει στην απεργία των ανθρακωρύχων της Αγγλίας, το 1923 βοηθάει τα θύματα του σεισμού της Ιαπωνίας. Επίσης βρίσκεται πίσω από τη συγκρότηση ευρύτερων οργανώσεων αλληλεγγύης όπως οι επιτροπές Hands of China ή Against the Cruelties στη Συρία. Έως την διάλυσή της το 1935 θα αναπτύξει διάφορες μορφές αλληλεγγύης όπως η παροχή βοήθειας στα παιδιά, η ίδρυση παιδικών κατασκηνώσεων, η παροχή ιατρικής και φαρμακευτικής βοήθειας, οι αντιφασιστικές και αντιπολεμικές καμπάνιες κλπ.

Τμήμα της ΔΕΑ στην Ελλάδα ήταν η Κοινωνική Αλληλεγγύη (ΚΑ) που ιδρύθηκε τον Γενάρη του 1933. Αφορμή της ίδρυσής της αποτέλεσε το κάλεσμα που έκανε ο Δημήτρης Γληνός για την οργάνωση της αλληλεγγύης στα φτωχά παιδιά του λαού στα τέλη του 1932, η Παιδική Βοήθεια. Το κάλεσμα για την Παιδική Βοήθεια στην δεύτερη σύσκεψή του αποφάσισε την ίδρυση της ΚΑ. Σκοπός της ήταν “να ενισχύει τους εργαζόμενους σε περιπτώσεις φυσικών και οικονομικών καταστροφών, στη συνειδητοποίηση και εξύψωση του πνεύματος αλληλεγγύης ανάμεσα στους εργαζομένους” 2. Η λειτουργία της ήταν παράλληλη με αυτή της Εργατικής Βοήθειας (ΕΒ) αλλά παρενέβαινε σε τομείς που η ΕΒ δραστηριοποιούνταν περιστασιακά ( πχ ιατρική περίθαλψη) ή καθόλου (παιδικά συσσίτια, παιδικές κατασκηνώσεις).

Το 1932 ήταν μια χρονιά που η Ελλάδα κήρυξε πτώχευση. Αυτό οδήγησε σε ραγδαία υποτίμηση της δραχμής, αύξηση της φορολογίας και των τιμών των εισαγόμενων προϊόντων, μείωση μισθών, διόγκωση της ανεργίας. Τον Νοέμβριο του 1932 οι τιμές στα τρόφιμα ανεβαίνουν 25-30%  ενώ τα μεροκάματα πέφτουν. Στους οικοδόμους η μείωση είναι 25-30% ενώ στους καπνεργάτες 65-70% ενώ μικρότερες μειώσεις υπάρχουν και σε κλάδους του δημοσίου. Στον Νέο Ριζοσπάστη υπάρχουν συνεχείς αναφορές για αυτοκτονίες και θανάτους από την πείνα.

 

Δομή και δράσεις

Τα τμήματα της ΚΑ μοιάζουν να συγκροτούνται ανά συνοικία ή πόλη και συγκροτούν περιφερειακές επιτροπές και αυτές Κεντρική Επιτροπή. Εκδίδει το περιοδικό Αλληλεγγύη. Για τον αριθμό των μελών της δεν γνωρίζουμε πολλά πράγματα καθώς υπάρχουν μόνο λίγες αναφορές στον κομματικό τύπο. Πέντε μήνες μετά την ίδρυσή της αναφέρονται 2500 μέλη σε Αθήνα και Πειραιά, στις 3/4/1934 η ΚΑ Σερρών αναφέρεται να έχει 300 μέλη.

Οι δράσεις της ΚΑ αφορούσαν της ενίσχυση με χρήματα, συσσίτια και ιατρική βοήθεια σε απεργούς. Διοργάνωση συσσιτίων σε σπίτι που νοίκιαζε η ΚΑ ανά συνοικία (Σπίτι Αλληλεγγύης),  παροχή υλικής βοήθειας, δημιουργία κατασκηνώσεων σε φτωχά παιδιά. Ενίσχυση θυμάτων φυσικών καταστροφών με χρήματα και ιατρική βοήθεια, π.χ. πλημμυροπαθείς της Κοκκινιάς το 1934. 

Διαβάζουμε στον Ριζοσπάστη την 1/6/1933 για τον χαρακτήρα της ΚΑ και τις διαφορές της από την Εργατική Βοήθεια:

“Η Κοινωνική Αλληλεγγύη […] δεν έχει τη σχέση που τις αποδίδουν με την Εργατική Βοήθεια της Ελλάδος […] Έχει σκοπό την ενίσχυση των πλατειών μαζών ανεξάρτητα από τις πολιτικές αρχές, σε κάθε τους εξαθλίωση, και σε κάθε τους αγώνα με την ανάπτυξη της αλληλεγγύης και με την κινητοποίηση τους για την διεκδίκηση των αιτημάτων τους από τους Δήμους, τις Κοινότητες, το κράτος τα ιδρύματα. Σύγχρονα ξεσκεπάζει στα μάτια των εργατών την υποκρισία και τον εκμεταλλευτικό χαρακτήρα της αστική φιλανθρωπίας που με τις υστερόβουλες χειρονομίες της ζητά να κρατήσει ακόμα τις μάζες στην υποταγή και την εκμετάλλευση.”

Σε απολογισμό δράσης της ΚΑ για τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της αναφέρεται ότι “χάρις εις την δράσιν του Σωματείου μας ενισχύθηκαν ηθικώς και υλικώς κατά καιρούς 5.000 περίπου απεργών, με άνω των 20.000 δραχ. Επίσης υπεστηρίχθησαν δια συσσιτίων, παιδικών εξοχών και βιβλίων άνω των 500 εξαθλιωμένων παιδιών εργαζομένων με 50.000 δρ. περίπου εις Αθήνας, Πάτρας, Θεσσαλονίκην, Σπάρτη, Σέρρας και αλλού.”

 

Διώξεις και διάλυση

Η ΚΑ δέχτηκε διώξεις από τους πρώτους μήνες της λειτουργίας της. Αναφέρονται συχνές απαγορεύσεις συγκεντρώσεων και επιθέσεις στα γραφεία της. Τον Γενάρη του 1934 δικάζεται με βάση τον νόμο περί σωματείων με την αιτιολογία ότι “παρεξέκλινε του σκοπού της” ενισχύοντας απεργούς. Η απόφαση βγαίνει εναντίον της. Τον ίδιο μήνα θα εκδικαστεί μήνυση που έκανε στην ΚΑ Περιστερίου ο πρόεδρος του τοπικού φασιστικού σωματείου της “Σιδηράς Ειρήνης”. Η ΚΑ φαίνεται να σταματά να λειτουργεί τα τέλη του 1935 ίσως στα πλαίσια της πολιτικής του ΚΚΕ για διάχυση των μετωπικών του δομών σε ευρύτερα λαϊκομετωπικά σχήματα.

Ενδιαφέρον έχει εδώ να σχολιάσουμε την κριτική που ασκούσαν οι Έλληνες τροτσκιστές στην ΚΑ. Οι αρχειομαρξιστές στην εφημερίδα τους Πάλη των Τάξεων σχολιάζουν με αφορμή την ΚΑ ότι ο σταλινισμός διαλύει το Κόμμα σε αταξική οργάνωση που διαρκώς απομακρύνεται από το προλεταριάτο προσεγγίζοντας τους μικροαστούς (6/5/1933 σελ.2, αναφέρεται στην ενίσχυση των απεργών κεραμοποιών). Αντίστοιχη κριτική έκανε και ο Παντελής Πουλιόπουλος στο βιβλίο του Δημοκρατική ή Σοσιαλιστική Επανάσταση στην Ελλάδα; (σελ. 125). Εκεί προσάπτει στην ΚΑ επαναστατικό σνομπισμό και κατηγορεί το ΚΚΕ για μικροαστική σύγχυση. 

 

Υποσημείωση

Με αφορμή την ύφεση που ζήσαμε την περίοδο 2008-2016 αναπτύχθηκαν προσπάθειες αλληλέγγυας δράσης, όπως τα κοινωνικά ιατρεία. Απέναντι σε αυτά αρνητική/κριτική στάση κράτησαν κάποιες οργανώσεις της αντικαπιταλιστικής/κομμουνιστικής αριστεράς και τα “μέτωπα” τους. Η λογική που αντιπαραθέτουν συνήθως είναι ότι πρέπει να διεκδικούμε από το κράτος τις σχετικές παροχές και όχι να αναπτύσσουμε “φιλανθρωπικές δράσεις”. Παραθέτουμε απόσπασμα από μια σχετική ανακοίνωση αυτή την φορά όχι των αρχειομαρξιστών αλλά της Γραμματείας του ΠΑΜΕ Δράμας στις 23/2/2012.

Στα πλαίσια του  «Κοινωνικού Αυτοματισμού» και της « Κοινωνικής Αλληλεγγύης»  καθώς και της λογικής της φιλανθρωπίας των ιδιωτών και εταιρειών, τοπικοί φορείς της Δράμας, ο ιατρικός  σύλλογος, ο φαρμακευτικός σύλλογος και το σωματείο εργαζομένων του νοσοκομείου (πλην ΠΑΜΕ), προχωρούν στη δημιουργία κοινωνικού φαρμακείου.

Είναι μεγάλη υποκρισία εκείνοι που βάζουν πλάτη να περάσει αυτή η “ανθυγιεινή” πολιτική, να έρχονται τώρα να πουλάν φιλανθρωπία.

Εκτελούν εντολές της Ε. Ε. και της κυβέρνησης, για αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων φτώχειας. Ξεγυμνώνουν τη δημόσια υγεία από τον όποιο κοινωνικό της χαρακτήρα, δημιουργώντας νέες δομές οι οποίες δεν θα πληρούν – αυτό που σήμερα η εξέλιξη της επιστήμης και η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας το επιτρέπουν – τη δυνατότητα να καλυφθούν οι σύγχρονες ανάγκες του λαού για την υγεία.

Αλύπητα θυσιάζουν το δικαίωμα όλου του λαού για υψηλού επιπέδου παροχών υγείας, με ένα σύστημα αποκλειστικά δημόσιο και δωρεάν.

 

Παραπομπές:

  1. “Εργατική Βοήθεια” και “Κοινωνική Αλληλεγγύη” Δύο παραδείγματα ταξικής αλληλέγγυας δράσης στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου, Κώστας Ευθυμίου, Οι εκδόσεις των συναδέλφων, Αθήνα 2014 
  2. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ 1918-1939, Α2 Τόμος, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2018, σελ. 409-410, 4.10 Το εργατικό-λαϊκό κίνημα το 1933

Η εικόνα του τίτλου χρησιμοποιήθηκε σαν αφίσα από την Διεθνή Εργατική Αλληλεγγύη στην Γερμανία το 1923, Τα παιδιά της Γερμανίας πεινάνε. Έχει φτιαχτεί από την Käthe Kollwitz.

ergatiki_antipoliteusi

H Εργατική Αντιπολίτευση δρα, αγωνίζεται, μαθαίνει και ελπίζει στους σεισμούς που μέλλονται να έρθουν.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

9 − 3 =

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.