Το στεγαστικό πρόβλημα και η ύφεση

Ιδιοκατοίκηση, πλειστηριασμοί και δάνεια

Το ζήτημα της κατοικίας είναι ένα πρόβλημα που έχει οξυνθεί στην Ελλάδα από την περίοδο της ύφεσης του 2008 και μετά. Η Ελλάδα είναι μια χώρα με υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης. Το 2005 το ποσοστό αυτό ήταν στο 84,6%, το 2015 είχε πέσει στο 73,9%. Ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι στο 70%. Βλέπουμε δηλαδή ότι λόγω της οικονομικής αδυναμίας να αγοράσουν δικό τους σπίτι οι πολίτες της Ελλάδας μετατρέπονται σε μεγαλύτερο ποσοστό σε ενοικιαστές. Στην Ελλάδα το ποσοστό των νοικοκυριών τα οποία δαπανούσαν περισσότερο από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για την κάλυψη αναγκών στέγασης ήταν σχεδόν 41% το 2018. Την ίδια στιγμή ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δεν ξεπερνούσε το 11,3%. Το 2014 στην χώρα μας το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 33%.

Πριν από λίγες εβδομάδες είχαμε την πλήρη άρση της προστασίας της πρώτης κατοικίας από την κυβέρνηση. Ο νόμος αυτός ψηφίστηκε πριν από μια δεκαετία (νόμος Κατσέλη) και έχει υποστεί αρκετές αλλαγές. Μπροστά στην ύφεση η κυβέρνηση έδωσε μια μικρή παράταση του υπάρχοντος πλαισίου προστασίας που ψηφίστηκε το 2019, έως τα τέλη Ιουλίου. Τα κριτήρια είναι αρκετά δύσκολο να πιαστούν. Λιγότερο από το 0.5% των πιθανών δικαιούχων κατάφεραν να μπουν σε αυτό το πρόγραμμα. 

Το νομικό αυτό πλαίσιο παρά τους περιορισμούς και την αυστηροποίηση των κριτηρίων του προσέφερε μια προστασία για ένα αριθμό νοικοκυριών. Περίπου 70.000 περιπτώσεις δανειοληπτών είχαν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη και εξακολουθούν να καλύπτονται. Ακόμα 100.000 έχουν καταθέσει αίτηση και εξακολουθούν να προστατεύονται έως να εκδικαστεί η υπόθεσή τους. Πολλές από τις αποφάσεις των ειρηνοδικείων όμως βγαίνουν πλέον ενάντια στους δανειολήπτες λόγω της αυστηροποίησης των κριτηρίων. 

Πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε η επιδότηση των δόσεων δανείων για περιπτώσεις δανειοληπτων πρώτης κατοικίας που πλήττονται βάσει ΚΑΔ από την πανδημία. Άρα ένας μεγάλος αριθμός πολιτών που δεν μπορεί να τεκμηριώσει νομικά ότι πλήττεται λόγω μαύρης εργασίας κ.α. μένει απ έξω. Αντίστοιχες κινήσεις γίνονται για μικρομεσαίες επιχειρήσεις που χρωστάνε και δεν μπορούν να πληρώσουν τις δόσεις τους λόγω της ύφεσης. Οι “συνεπείς” δανειολήπτες θα επιβραβεύονται με επιπλέον επιδότηση σε σχέση με τους “ασυνεπείς”. 

Η έναρξη των πλειστηριασμών μετά την λήξη της τρίμηνης παράτασης θα οδηγήσει κάποιες δεκάδες χιλιάδες συμπολίτες μας να χάσουν το σπίτι τους μετά και τις φετινές αλλαγές στο πτωχευτικό δίκαιο. Το 2019 30.000 ακίνητα αναρτήθηκαν για πλειστηριασμό. Ωστόσο, μόνο 1 στους 3 πλειστηριασμούς διενεργήθηκε. Οι 10.000 πλειστηριασμοί πήραν αναβολή. Συνήθως μετά από αποκοπή με αίτημα την αύξηση του ελάχιστου τιμήματος. Σε λιγότερες περιπτώσεις, λόγω της καταβολής χρημάτων στο «παρά πέντε» από τους οφειλέτες για ρύθμιση με την τράπεζα.

Την περίοδο 2016-2018 περίπου το 50% των δανείων στις ελληνικές τράπεζες ήταν μη εξυπηρετούμενα (κόκκινα). Η διαχείριση της πλειοψηφίας αυτών έχει μεταφερθεί σε εταιρείες διαχείρισης. Το συνολικό ποσό δανείων που κατέχουν αυτές οι εταιρείες ανέρχεται σε 75 δισ. ευρώ. Από αυτά τα μισά έχουν αγοραστεί από funds. Ήδη τα μέσα Απριλίου τα στοιχεία ανέφεραν μείωση έως 70% στις πληρωμές των δόσεων των κόκκινων δανείων λόγω της ύφεσης. 

 

Ενοικιάσεις και Airbnb

Στην Αθήνα οι καταχωρήσεις για Airbnb από το 2011-2017 υπερδιπλασιάζονται κάθε χρόνο. Από το 2018 οι καταχωρήσεις αυξήθηκαν απο 12.500 σε 16.000. To 2019 ο αριθμός των καταχωρήσεων αυξάνεται ελάχιστα, ουσιαστικά παγώνει. Οι εκτιμήσεις είναι ότι αυτό οφείλεται στα παρακάτω:

  1. Σημαντική εισροή μεγάλων παικτών, εταιρειών στην αγορά των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να πέφτουν οι τιμές και σταδιακά να εκτοπίζονται μικροί ιδιοκτήτες που έχουν 1-3 διαμερίσματα για μίσθωση.
  2. Σταδιακή αύξηση των απαιτήσεων των ενοικιαστών για παροχες και συχνή διαθεσιμότητα των ιδιοκτητών λόγω επαγγελματικοποίησης του τοπίου. Έτσι όταν οι παροχές που πρέπει να προσφέρει κάποιος γίνονται αντίστοιχες με ενός ξενοδοχείου ακόμα και η διαχείριση λίγων διαμερισμάτων γίνεται full time δουλειά. Ή αυξάνει το κόστος διαχείρισης αν πρέπει να μισθώνονται εξωτερικοί συνεργάτες, καθαρίστριες κλπ.
  3. Αύξηση των τιμών των ενοικίων στις μακροχρόνιες μισθώσεις. Αυτό προήλθε κυρίως λόγω του Airbnb αλλά έκανε σε βάθος χρόνου πιο ελκυστική την επαναφορά σε μακροχρόνιες μισθώσεις ειδικά σε μικρούς παίκτες που δεν είχαν τον χρόνο να διαχειρίζονται τα διαμερίσματά τους. Γιατί ίσως είχαν ήδη μια full time δουλειά και επιπλέον άλλες υποχρεώσεις.

 

Η πανδημία οδήγησε σε ακύρωση σχεδόν όλων των κρατήσεων για τους μήνες Μάρτιο έως Ιούνιο. Την ίδια στιγμή προ ύφεσης είχαμε 88.000 δηλωθέντα ακίνητα για βραχυχρόνια μίσθωση στην Ελλάδα. Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις και στην αβεβαιότητα για την εξέλιξη της πανδημίας αρκετοί ιδιοκτήτες Airbnb μετατρέπουν τα διαμερίσματά τους σε μακροχρόνιες μισθώσεις. Έρευνα του Σπιτόγατου δείχνει σημαντική αύξηση των διαμερισμάτων προς μακροχρόνια ενοικίαση σε πολλές περιοχές της Ελλάδας συγκρίνοντας τα μέσα Μαρτίου 2020 με τα μέσα Απριλίου 2020. Ενδεικτικά αναφέρουμε Δ.Αθηναίων +7.11%, Πειραιάς +27.2%, Θεσσαλονίκη +16.1%, Ρέθυμνο +10.2%, Δωδεκάνησα +4.44%. Αρκετά από αυτά όμως αναφέρουν ετήσιο συμβόλαιο πράγμα που δείχνει μια ελπίδα των ιδιοκτητών για επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Το θετικό για τους ενοικιαστές είναι μια τάση πτώσης των τιμών των ενοικίων λόγω της αύξησης της προσφοράς.

Την ίδια στιγμή η εταιρεία Airbnb εξασφαλίζει δάνειο ύψους 2 δισ δολαρίων με υψηλά μάλιστα επιτόκια. Αλλάζει τις πολιτικές ακύρωσης προς όφελος των επισκεπτών μετακυλώντας το βάρος στους ιδιοκτήτες. Τους υπόσχεται όμως αποζημίωση 25% από τα χαμένα εισοδήματά τους. Ταυτόχρονα απέλυσε 1900 υπαλλήλους, δηλαδή το 25% του προσωπικού της. Άρα και η εταιρεία μοιάζει να περιμένει μια ανάκαμψη της αγοράς σε κάποιο βάθος χρόνου και να προετοιμάζεται για αυτό.

Το ποιά θα είναι η εξέλιξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων Airbnb στην Ελλάδα είναι δύσκολο να προβλεφθεί αυτή την στιγμή. Η οικονομική κρίση και η ένταση και διάρκειά της παγκόσμια και στην χώρα μας είναι ένας σημαντικός παράγοντας, όπως και η εξέλιξη των τιμών των αεροπορικών μεταφορών. Αν θα μείνουν χαμηλές δηλαδή μετά την επανασταθεροποίηση της συγκεκριμένης αγοράς. Η υγειονομική κρίση που είναι ο πυροκροτητής της οικονομικής είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας. 

Πάντως οι προβλέψεις που μιλάνε για τέλος στην συγκεκριμένη αγορά μοιάζουν υπερβολικές. Με την πάροδο της υγειονομικής κρίσης είναι πολύ πιθανό να έχουμε και επιστροφή στις βραχυχρόνιες μισθώσεις σαν εναλλακτικό τρόπο διακοπών. Ειδικά ίσως σε περιπτώσεις περιοχών που δεν έχουν ιδιαίτερο τουριστική κίνηση. Άλλωστε μην ξεχνάμε ότι με το Airbnb συνοστίζεσαι λιγότερο με αγνώστους σε σχέση με ένα μεγάλο ξενοδοχείο.

 

Συμπεράσματα και προοπτικές

Η νέα ύφεση δημιουργεί ένα νέο κύμα δανειοληπτών που δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τις δόσεις τους. Αυτό σε συνδυασμό με την κατάργηση της προστασίας της πρώτης κατοικίας και την απελευθέρωση των πλειστηριασμών θα οδηγήσει ακόμα περισσότερους ιδιοκτήτες ακινήτων να γίνουν ενοικιαστές. Η τωρινή υποχώρηση του Airbnb είναι πολύ πιθανό να κρατήσει μόνο λίγα χρόνια, έως το τέλος της υγειονομικής κρίσης. Το κίνημα λοιπόν πρέπει να αναπτύξει δράσεις και να ασκήσει πολιτική πίεση για την προστασία των συμπολιτών μας που χάνουν τα σπίτια τους. Επίσης να απαιτήσει την προστασία από το κράτος όσων δεν μπορούν να πληρώσουν το νοίκι τους, οι οποίοι αυξάνονται μαζί με την αύξηση της ανεργίας. Άρα να προσφερθεί λύση μέσα στην έκτακτη συγκυρία αλλά και να δημιουργηθεί ένα θεσμικό πλαίσιο μόνιμης προστασίας.

Ταυτόχρονα όμως πρέπει να συνδράμει στην ανάπτυξη αλληλέγγυας δράσης όσων τώρα χάνουν το σπίτι τους. Παραδείγματα τέτοιων πρωτοβουλιών είναι η Πρωτοβουλία Στεγαστικής Δράσης και Αλληλεγγύης και η AARG που δραστηριοποιούνται και μέσω σελίδων στο facebook. Πέρα από κινηματικές δράσεις για την ανάδειξη του στεγαστικού προβλήματος, την προστασία του δικαιώματος στους δημόσιους χώρους και την απόσπαση σχετικών κατακτήσεων αναπτύσουν και σημαντική αλληλέγγυα δράση. Δηλαδή μεσολαβούν ώστε να βρουν φιλοξενία άνθρωποι που χάνουν το σπίτι τους μέσα στην ύφεση αλλά και συγκεντρώνουν υλική βοήθεια για άτομα και οικογένειες που το έχουν ανάγκη.

Τέλος η παρατεταμένη ύφεση και το στεγαστικό πρόβλημα θα έπρεπε να ανοίξει και μια συζήτηση για ένα συνολικά διαφορετικό μοντέλο κατοικίας. Δηλαδή την ανάπτυξη πρωτοβουλιών για κοινωνική/συλλογική κατοικία και του αντίστοιχου θεσμικού πλαισίου που θα τις καλύπτει. Σε χώρες του εξωτερικού π.χ. στην Λατινική Αμερική υπάρχουν πειράματα κοινωνικής ιδιοκτησίας στην κατοικία. Ομάδες κατοίκων δηλαδή που διαχειρίζονται διαμερίσματα που ανήκουν στην ομάδα και όχι στους ίδιους. Περισσότερες λεπτομέρειες για αυτό όμως θα αναπτύξουμε σε κάποιο άλλο άρθρο.

 

Παραπομπές:

Το δικαίωμα στη στέγη, εν μέσω Covid19: Δημήτρης Πέττας, Christina SakaliPenny Travlou,  Σταύρος Σταυρίδης, διοργάνωση: Πρωτοβουλία Στεγαστικής Δράσης και Αλληλεγγύης, AARG 14/5/2020

ergatiki_antipoliteusi

H Εργατική Αντιπολίτευση δρα, αγωνίζεται, μαθαίνει και ελπίζει στους σεισμούς που μέλλονται να έρθουν.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

five × 1 =

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.