Τέλος ή ενίσχυση του φιλελευθερισμού;

Μέτρα για τις ανάγκες του κεφαλαίου

Όσο περνάνε οι μέρες και η πανδημία του κορονοϊού έχει εξαπλωθεί σε όλο σχεδόν τον πλανήτη τόσο πιο πολύ φαίνεται και η αδυναμία του συστήματος υγείας και των μοντέλων διακυβέρνησης των καπιταλιστικών κρατών να διαχειριστούν αποτελεσματικά την νέα κατάσταση. Όσον αφορά τον τομέα της υγείας έχουμε νοσοκομεία που σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορούν να ανταποκριθούν στον αριθμό των κρουσμάτων λόγω έλλειψης ΜΕΘ, πρώτων υλών, προσωπικού. Σχεδόν πουθενά δεν γίνονται μαζικά τεστ στον πληθυσμό ώστε να γίνει αντιληπτή η πραγματική έκταση της πανδημίας και να καθοριστούν τα επόμενα βήματα.  Όλα αυτά είναι άμεσα απότοκα της αντιμετώπισης της υγείας ως εμπόρευμα και της μείωσης της χρηματοδότησης και των δυνατοτήτων του δημόσιου συστήματός. 

Από την άλλη οι κυβερνήσεις προσπαθούν να συμβιβάσουν τις ανάγκες της αγοράς με την προστασία της υγείας και του βιοτικού επιπέδου των πολιτών τους. Έχουμε δηλαδή φαινόμενα εξάπλωσης του ιού λόγω αργοπορίας στην λήψη των κατάλληλων μέτρων οπως στην Σουηδία και την Τουρκία. Αυτό φυσικά γίνεται επειδή προτιμούν να διακινδυνεύσουν την ζωή του πληθυσμού της χώρας τους από το να διαταράξουν και άλλο την οικονομία τους. Επίσης ελλιπής μέριμνα υπάρχει για το πως θα επιβιώσουν οι εργαζόμενοι που χάνουν την δουλειά τους και βλέπουν τα εισοδήματά τους να συρρικνώνονται. Η πλειοψηφία των μέτρων στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες ελήφθησαν για να ενισχύσουν τις επιχειρήσεις και όχι τα λαϊκά στρώματα, παρά τις κάποιες ενισχύσεις που δόθηκαν.

Μέσα σε αυτή την κατάσταση τα καπιταλιστικά κράτη παρεμβαίνουν ενεργά για να διασώσουν μεγάλες επιχειρήσεις και να εξασφαλίσουν την λειτουργία κομβικών τομέων της οικονομίας. Στην Βρετανία είχαμε επανεθνικοποίηση του σιδηροδρομικού δικτύου της Βόρειας Αγγλίας. Στην Ιταλία παρουσιάστηκε σχέδιο κρατικοποίησης της χρεοκοπημένης λόγω και κορονοϊού Alitalia. Στην Γαλλία ο υπουργός οικονομικών Μπρούνο Λεμέρ έκανε δηλώσεις που παρουσίαζε την πρόθεση της κυβέρνησης του όπου χρειάζεται να αποκτήσει ποσοστό ή να ανακεφαλαιοποιήσει μεγάλες εταιρείες.

 

Εξελίξεις στην Οικονομία

Στο μέτωπο της οικονομίας ο πλανήτης μοιάζει να προχωράει σε μια πιο βαθιά και συντονισμένη ύφεση από αυτή που είχε εμφανιστεί το 2008. Η γενική εκτίμηση-πρόβλεψη του ΟΟΣΑ κάνει λόγο για μείωση 2% του ΑΕΠ για κάθε μήνα που οι χώρες εφαρμόζουν μέτρα περιορισμού μετακινήσεων/απαγόρευσης κυκλοφορίας, για κάθε μήνα που περιορισμένη ή εκτεταμένη καραντίνα διακόπτει την ομαλή οικονομική δραστηριότητα. Αυτή είναι η κατάσταση που επικρατεί στις χώρες της Ε.Ε που προσπαθεί να διαχειριστεί την νέα κρίση. Υπάρχει φυσικά η μόνιμη αντίθεση ανάμεσα στις χώρες του νότου και το μπλοκ της Γερμανίας και των συμμάχων τους που δεν θέλουν να επιμεριστούν επιπλέον οικονομικά βάρη.

Ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε στο τελευταίο Eurogroup αφήνει ερωτηματικά για το μέλλον ενώ ανακοινώθηκε ότι πρέπει να υπάρξει και δεύτερο αντιστοιχο πακέτο ενίσχυσης. Δεν έχει συζητηθεί όμως τι θα γίνει με τα κρατικά ελλείμματα που φυσικά θα δημιουργηθούν και τα κρατικά χρέη που θα διογκωθούν. Τα χρήματα που θα δοθούν αποτελούν δάνειο από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Σταθερότητας (ESM). Οι όροι και οι απαιτήσεις του δεν έχουν ακόμα καθοριστεί. Αν δηλαδή θα συνοδευτούν από νέα αυστηρά δημοσιονομικά μέτρα ή όχι. Ούτε φυσικά το ποσό που πήρε η κάθε χώρα είναι αρκετό για να καλύψει τις ανάγκες που έχουν δημιουργηθεί. Η Ελλάδα θα λάβει 6 δισ ευρώ από τα 540 δις του πακέτου, δηλαδή το 1.11% αν και είναι η χώρα με την μεγαλύτερη ανεργία.

 

Τέλος ή ενίσχυση του φιλελευθερισμού

Τα παραπάνω γεγονότα έχουν οδηγήσει σε ερμηνείες που ισχυρίζονται ότι ο φιλελευθερισμός έχει δεχτεί σοβαρό πλήγμα. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα ότι μπορεί να τον διαδεχθεί ένα κεϋνσιανό μοντέλο διαχείρισης. Καταρχας το κράτος πάντα αποτελούσε ρυθμιστή των συμφερόντων της κυρίαρχης αστικής τάξης και με τις παρεμβάσεις του εξασφάλιζε την διαιώνιση της κερδοφορίας της. Τα όσα έχουμε δει μέχρι τώρα (κρατικοποιήσεις, οικονομικά μέτρα) δεν αποτελούν κάτι παραπάνω από μια τέτοια προσπάθεια στις έκτακτες συνθήκες που δημιούργησε η πανδημία.

Επίσης το κεϋνσιανό μοντέλο εφαρμόστηκε μια ιστορική περίοδο που η ανθρωπότητα είχε μόλις βγει από τον Β παγκόσμιο πόλεμο. Το σοσιαλιστικό στρατόπεδο είχε μεγαλώσει με την επικράτηση κομμουνιστικών καθεστώτων σε μια σειρά νέες χώρες. Υπήρχαν σε πολλές από τις ανεπτυγμένες δυτικές χώρες ισχυρά κομμουνιστικά κόμματα, πολύ δυνατό εργατικό κίνημα, το κύρος της Σοβιετικής Ένωσης ήταν ενισχυμένο μετά την νίκη απέναντι στους ναζί. Άρα το καπιταλιστικό σύστημα έπρεπε να κάνει παραχωρήσεις ώστε να διατηρήσει την κυριαρχία του και στην προσπάθειά του φυσικά να ενσωματώσει το κίνημα.

Στο άμεσο μέλλον πιθανότατα να έχουμε απλώς μια συνέχεια του νεοφιλελεύθερου μοντέλου που έχουμε συνηθίσει. Ίσως μάλιστα με πιό αυταρχικά χαρακτηριστικά και τις συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις πολιτικά ενισχυμένες από την αντιμετώπιση της πανδημίας. Αυτή είναι η εικόνα των δημοσκοπήσεων που έρχεται από Ελλάδα, Γαλλία, Βρετανία, ΗΠΑ

Τα κομματα της διακυβέρνησης ενισχύονται ή στην περίπτωση των ΗΠΑ ακόμα και αν ο πληθυσμός δεν εγκρίνει την αντιμετώπιση του Τραμπ στον κορονοϊό η υποστήριξη που έχει δεν έχει υποχωρήσει σε σχέση με τις αρχές Μαρτίου. Μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για μια αμφιλεγόμενη φιγούρα που εξαρχής είχε διχάσει την Αμερικανική κοινωνία. Πάντως σίγουρα είναι αρκετά πίσω στις δημοσκοπήσεις σε σχέση με τον Μπάιντεν των δημοκρατικών αυτή την στιγμή.

Φυσικά δεν επικρατεί η ίδια πολιτική κατάσταση και κοινωνικές-οικονομικές συνθήκες σε όλες τις χώρες του πλανήτη. Στην Βραζιλία ο λαϊκιστής ακροδεξιός Πρόεδρος Μπολσονάρο χάνει τις αρμοδιότητές του από ένα βελούδινο στρατιωτικό πραξικόπημα λόγω της άρνησής του να πάρει σοβαρά μέτρα για την πανδημία. Στην Τουρκία για αντίστοιχους λόγους φαίνεται να αυξάνεται η πολιτική πίεση στον Ερντογάν. Στην Ισπανία η κυβέρνηση δέχεται έντονη κριτική από το Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox μπροστά στην εξάπλωση του κορονοϊού και την ύφεση

Βλέπουμε λοιπόν πως οι πιό σημαντικές πολιτικές εξελίξεις με αφορμή την πανδημία για την ώρα έχουν να κάνουν με εναλλαγές σε μορφές αστικής διαχείρισης λόγω προβληματικών χειρισμών των κυβερνώντων. Όχι δηλαδή από την πίεση του λαϊκού παράγοντα ή από την δράση κάποιου ριζοσπαστικού/αντικαπιταλιστικού κόμματος. 

 

Οι κοινωνικές αντιδράσεις 

Στην εποχή μας ο συσχετισμός δυνάμεων είναι καταθλιπτικά υπέρ των δυνάμεων του κεφαλαίου. Το κομμουνιστικό και εργατικό κίνημα βρίσκεται σε παρατεταμένη κρίση. Οι κοινωνικές αντιδράσεις που εμφανίζονται σε διάφορες χώρες παίρνουν συνήθως τον χαρακτήρα ξεσπασμάτων (π.χ. Χιλή, Ιράκ) που αν και δυναμικά δεν δημιουργούν σταθερές μορφές οργάνωσης, δεν βάζουν συγκεκριμένα πολιτικά αιτήματα και προσανατολισμό. Άρα δεν μπορούν να γίνουν πραγματικά απειλητικά και να αφήσουν πολιτικές παρακαταθήκες και πείρα στους συμμετεχοντες τους και στην κοινωνία. 

Αυτό φυσικά δεν είναι ευθύνη των μαζών που συμμετέχουν και δεν μπορούν ποτέ να ξεπεράσουν τον αυθορμητισμό που τις διακατέχει. Το πρόβλημα είναι η ανυπαρξία, τα λάθη, η ενσωμάτωση στο καπιταλιστικό σύστημα των πολιτικών οργανώσεων που θέτουν σαν διακηρυκτικό στόχο τους τον σοσιαλισμό σε αυτές τις χώρες. Όλα αυτά στον βαθμό του εφικτού φυσικά. Δεν σημαίνει ότι μια οποιαδήποτε πολιτική οργάνωση μπορεί να τα ελέγξει όλα. Κρίνεται όμως από το πως προσπάθησε βάση των δυνατοτήτων της στην δεδομένη πολιτική συγκυρία. Αυτή η μέχρι τώρα εικόνα σκιαγραφεί το τι μπορούμε ίσως να περιμένουμε και για τις μελλοντικές μεγάλες λαϊκές αντιδράσεις όπου και όταν γίνουν.

Ελπιδοφόρο μήνυμα αποτελούν οι κινητοποιήσεις των υγειονομικών σε διάφορες χώρες. Η απεργία που διοργανώθηκε στην Λομβαρδία. Οι δομές αλληλεγγύης που δημιουργούνται και οι λαϊκές εργατικές κινητοποιήσεις. Οι εξελίξεις δεν μπορούν να προβλεφθούν και όσοι ισχυρίζονται κάτι τέτοιο επικαλούμενοι ατσάλινους νόμους της κοινωνικής εξέλιξης έχουν αποδείξει ότι πολλές φορές είναι εκτός πραγματικότητας. Η συνεχής πτώση του βιοτικού επιπέδου, τα απότοκα της πανδημίας, οι δυσκολίες διαχείρισης των κυβερνώντων μπορεί να τριγκάρουν κάποια στιγμή στο κοντινό μέλλον νέες κοινωνικές αναταραχές σε κάποιες χώρες. 

Σίγουρα η κοινωνική εξέλιξη δεν έχει σταματήσει και το τέλος της ιστορίας δεν έχει έρθει. Το ζητούμενο είναι οι μελλοντικές κοινωνικές αντιδράσεις να μπορέσουν να πάρουν γνησίως ριζοσπαστικό προσανατολισμό ανατροπής του συστήματος. Αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς την δράση του πιο συνειδητοποιημένου πολιτικά τμήματος της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων. Το πότε θα γίνει κάτι τέτοιο κατορθωτό είναι κάτι που δεν μπορούμε να προβλέψουμε, μόνο να αγωνιστούμε και να δουλέψουμε για αυτό.

ergatiki_antipoliteusi

H Εργατική Αντιπολίτευση δρα, αγωνίζεται, μαθαίνει και ελπίζει στους σεισμούς που μέλλονται να έρθουν.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

nine − six =

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.